وظیفه دسته موتور و خرابی دسته موتور چیست؟
خرابی دسته موتور به وضعیتی گفته میشود که قطعهی نگهدارنده موتور توانایی نگهداری وزن و لرزش موتور را ندارد و عملکرد طبیعی خود را از دست میدهد. دسته موتور بهعنوان یک قطعه بین موتور و شاسی خودرو عمل میکند و وظیفه دارد تکان های شدید ناشی از احتراق، دست انداز ها، ناهمواری های جاده و حرکت موتور را جذب کرده و از انتقال آنها به بدنه و کابین خودرو جلوگیری می کند. زمانی که این قطعه دچار فرسودگی، ترکخوردگی یا پارگی شود، تعادل موتور بههم میخورد و لرزش و ضربه بهصورت مستقیم به کابین منتقل میشود.
خرابی دسته موتور معمولاً بهصورت تدریجی اتفاق میافتد و در بسیاری از موارد در مراحل اولیه قابل تشخیص نیست. با گذشت زمان، لاستیک داخل دسته موتور خراب می شود و خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد و دیگر نمیتواند ضربات ناشی از شتابگیری، ترمز یا تعویض دنده را کنترل کند. این موضوع باعث حرکت بیشازحد موتور در محفظه و افزایش فشار به قطعات اطراف مانند گیربکس، پلوس و حتی شاسی خودرو میشود.
در صورت بیتوجهی به خرابی دسته موتور، علاوه بر کاهش راحتی رانندگی، احتمال آسیب به سیستم انتقال قدرت و افزایش استهلاک قطعات فنی وجود دارد. به همین خاطر شناسایی بهموقع این مشکل و بررسی وضعیت دسته موتور، نقش مهمی در حفظ سلامت فنی و جلوگیری از هزینههای سنگین تعمیرات ایفا میکند.
انواع دسته موتور
انواع دسته موتور بر اساس محل نصب، مکان نصب و نوع عملکرد به چند گروه اصلی تقسیم میشوند که هرکدام وظیفه مهار و کنترل حرکت موتور را در شرایط مختلف بر عهده دارند. دسته موتور از ترکیب فلز و لاستیک فشرده ساخته میشود و وظیفه اصلی آن جذب لرزشها و کاهش انتقال لرزش به بدنه خودرو است. این نوع دسته موتور به دلیل قیمت مناسب و عملکرد قابل قبول، در بسیاری از خودروهای سواری مورد استفاده قرار میگیرد.
نوع دیگر، دسته موتور هیدرولیکی، درون آن از مایع مخصوص برای جذب ارتعاشات و لرزش ها استفاده میشود. این مدل نسبت به نوع لاستیکی عملکرد نرمتر و دقیقتری دارد و معمولاً در خودروهای جدیدتر یا خودروهایی با موتورهای قویتر بهکار میرود. دسته موتور هیدرولیکی قدرت بیشتری دارد. اما در صورت خرابی، هزینه تعمیر یا تعویض آن بیشتر است.
در برخی خودروها از دسته موتور فعال یا الکترونیکی استفاده میشود که عملکرد آن با ECU خودرو هماهنگ است. این نوع دسته موتور میتواند میزان سختی یا نرمی خود را بر اساس شرایط رانندگی، شتابگیری یا سرعت خودرو تنظیم کند و بالاترین سطح کنترل لرزش را فراهم آورد. اگرچه این مدل از نظر فنی پیشرفتهتر است، اما حساسیت بیشتری به خرابی و هزینه نگهداری بالاتری دارد.
علائم خرابی دسته موتور
- افزایش لرزش در کابین خودرو
- ضربه هنگام روشن یا خاموش کردن موتور
- شنیدن صدای تقه یا کوبش از محفظه موتور
- حرکت غیرعادی موتور هنگام گاز دادن
- افزایش لرزش هنگام تعویض دنده
- ترکخوردگی یا پارگی لاستیک دسته موتور
علائم خرابی دسته گیربکس
- سخت جا رفتن دندهها
- ضربه یا تکان شدید هنگام تعویض دنده
- لرزش خودرو هنگام شتابگیری
- صدای تقه یا کوبش از زیر خودرو
- افزایش لرزش در دنده عقب
- حرکت غیرطبیعی گیربکس در بررسی فنی
دلایل خرابی دسته موتور
دلایل خرابی دسته موتور معمولاً به عوامل مکانیکی، شرایط رانندگی، شرایط جاده و کیفیت قطعه مربوط میشود و در بسیاری از موارد بهصورت تدریجی اتفاق میافتد. مهمترین دلایل عبارتاند از:
1.فرسودگی طبیعی در طول زمان
دسته موتور قطعهای مصرفی است و بهمرور خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد، بهویژه در خودروهایی با کارکرد بالا.
2.رانندگی پرشتاب و ترمزهای ناگهانی
شتابگیریهای شدید و ترمزهای مکرر، فشار زیادی به دسته موتور وارد می کند و باعث پارگی یا ترکخوردگی پلاستیک دسته موتور می شود.
3.عبور مداوم از دستاندازها و مسیرهای ناهموار
ضربات پی در پی ناشی از جادههای نامناسب، استهلاک دسته موتور را بهشدت افزایش میدهد.
4.نشت روغن موتور روی دسته موتور
تماس روغن با لاستیک دسته موتور باعث نرم شدن، تورم و پوسیدن و خراب شدن پلاستیک دسته موتور می شود.
5.نصب نادرست یا شل بودن پیچها
نصب نادرست یا سفت نکردن پیچها باعث وارد شدن تنش غیرعادی به دسته موتور و خرابی زود تر آن میشود.
صدای خرابی دسته موتور
صدای خرابی دسته موتور بهصورت صداهای غیرعادی از کاپوت یا زیر خودرو شنیده میشود و اغلب در شرایط خاصی شدت پیدا میکند. رایجترین این صداها، صدای تقه یا کوبش است که هنگام عبور از دستاندازها، شتابگیری ناگهانی یا ترمز گرفتن شنیده میشود. این صدا به دلیل حرکت بیشازحد موتور و برخورد آن با شاسی یا پایهها ایجاد میشود.
در برخی موارد، صدای خرابی دسته موتور به شکل ضربه در زمان روشن یا خاموش کردن خودرو بروز میکند. زمانی که دسته موتور خاصیت نرمی خود را از دست داده باشد، موتور در لحظه استارت یا خاموش شدن بهطور ناگهانی جابهجا شده و صدای ضربه تولید میکند.
شنیدن چنین صداهایی نباید نادیده گرفته شود، زیرا ادامه رانندگی با دسته موتور معیوب میتواند باعث آسیب به گیربکس، پلوسها و خود موتور و سایر قطعات شود. بررسی سریع و تشخیص بهموقع، از هزینههای سنگین جلوگیری میکند.
تست سلامت دسته موتور
برای تست سلامت دسته موتور، میتوان از یک روش ساده و کاربردی استفاده کرد که بدون نیاز به ابزار خاص قابل انجام است. ابتدا خودرو را روی سطح صاف پارک کرده و کاپوت را باز کنید. سپس پشت فرمان مینشینید، یک پا را محکم روی پدال ترمز نگه میدارید و با پای دیگر گاز دهید.
در این حالت باید حرکت موتور را مشاهده کنید. اگر هنگام گاز دادن، موتور بیشازحد به یک سمت خم شد یا بهاصطلاح «کله کرد»، این نشانه خرابی دسته موتور است. سمتی که موتور به آن جهت متمایل میشود یا بیشترین حرکت را دارد، همان سمتی است که دسته موتور خراب شده است.
در خودرو سالم، موتور هنگام گاز دادن فقط مقدار بسیار کمی حرکت نرم و کنترلشده دارد و به هیچ سمتی بهصورت ناگهانی خم نمیشود.
زمان تعویض دسته موتورها؟
زمان تعویض دسته موتورها به عوامل مختلفی بستگی دارد و معمولاً نمیتوان عدد دقیقی برای همه خودروها اعلام کرد، اما برخی نکات راهنمایی مهم برای تشخیص زمان مناسب تعویض وجود دارد.
بهطور معمول، عمر مفید دسته موتور بین 3 تا 5 سال با توجه به نحوه استفاده است،شرایط رانندگی، کیفیت قطعه میتواند این بازه را کوتاهتر یا طولانیتر کند. رانندگی پرشتاب، عبور مداوم از دستاندازها، ترمزهای شدید و نشت روغن روی دسته موتور میتوانند عمر آن را کاهش دهند و نیاز به تعویض زودهنگام ایجاد کنند.
کلام پایانی
دسته موتور و دسته گیربکس از مهمترین قطعات خودرو هستند که نقش حیاتی در حفظ تعادل موتور، کاهش لرزش و انتقال صحیح نیرو دارند. شناخت علائم خرابی، بررسی دورهای و تستهای ساده مثل تست گاز و ترمز میتواند به راننده کمک کند تا مشکل را بهموقع تشخیص دهد و از بروز آسیبهای جدیتر جلوگیری کند. تعویض بهموقع این قطعات، علاوه بر افزایش طول عمر موتور و گیربکس، راحتی رانندگی و ایمنی خودرو را بهطور چشمگیری بهبود میبخشد. با رعایت این نکات ساده اما مؤثر، میتوان از هزینههای تعمیرات سنگین جلوگیری کرد و تجربه رانندگی نرم، مطمئن و ایمنتری داشت.
